2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’na göre, kiralama veya satın alma yolu ile Türk Sivil Hava aracı Siciline yeni kaydolacak, kayıtlı bulunup sahibi ve/veya işleticisi değişecek olan ya da kayıtlardan silinip tescil kayıtlarından düşürülmesi gereken hava araçlarının envantere dâhil edilmesi işlemleri, ulusal ve uluslararası sivil havacılık otoriteleri tarafından oluşturulmuş mevzuat ve yasal gereklilikler ile Kalite Yönetim Sistemi gereklilikleri doğrultusunda aşamalar halinde icra edilir ve sürecin her safhasında Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) ilgili birimleri ile koordineli olarak işlemler yapılır.Hava araçlarına verilecek tescil işareti için öncelikle tescil işareti rezervi yapılması gerekmektedir. Tescil İşareti Rezervi, hava aracının Türk Sivil Hava Aracı Siciline kaydedilmeden önce tescil milliyetini ve tescil işaretini belirlemek üzere verilir.
Envantere hava aracı ilave edilmesi konusunda işletmenin stratejik hedefleri, hizmet, üretim ve emniyet politikaları doğrultusunda faaliyetlerin başlatılmasına karar verme sorumluluğu üst yönetime aittir. Burada “İşletme” Sivil hava aracını bizzat kullanan veya yardımcıları sayesinde kullanılmasını sağlayan gerçek ve tüzel kişilerdir.
SHGM ile yapılacak yazışma ve koordineler Kalite Müdürlüğü tarafından, diğer tüm yazışmalar ilgili müdürlük/birimler tarafından yapılır.
Alınan veya alınması planlanan hava aracının uçarak veya karayolu ile getirilmesi durumlarına göre farklılıklar söz konusu olacaktır. Örneğin hava aracı karayolu/denizyolu ile getirilecek ise, geçici uçuşa elverişlilik ve ferry uçuş başvurularının yapılması gerekmeyecektir. Ayrıca hava aracının ikinci el veya sıfır/fabrika çıkışı olması durumunda da başvurularda yazılarına konacak ek evraklarda değişiklikler gerekecektir; sıfır hava araçları için “Non-Registration Certificate” olması gerekliyken, ikinci el hava araçlarının başvurularında “De-Registration Certificate (Türk Tesciline geçecek olan hava araçlarının daha önce kayıtlı oldukları ülkeye ait yetki Tescil Belgesi)” belgesi yazı ekine konacaktır.
HAVA ARACI İTHAL İŞLEMLERİ
İthalat Talep ve Bilgilendirme Safhası:
Her durumda İşletme Kalite Müdürlüğü tarafından SHGM’ ye “Filoya Hava Aracı İlave Etme” konusunda İthalat talebi ve bilgilendirme yazısı yazılır.
İthalat talep ve bilgilendirme yazısında; hava aracının ithal edilme maksadı, üretici firmanın yetki belgesi ve bilgilere yer verilir, varsa hava aracına ait broşür, fotoğrafları yazı ekine konur. Bilgilendirme/Talep yazısına istinaden SHGM, incelemelerini takiben uygun gördüğü takdirde söz konusu ithalat talebini Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Genel Müdürlüğüne bildirir. Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Genel Müdürlüğü ise, başvuru sahibi işletmeye, SHGM’ ye ve Gümrük Müsteşarlığına söz konusu hava aracının ithalinin uygun olduğunu “ithal uygunluk” yazısı ile bildirir. SHGM de, ayrıca bahse konu hava aracının ithalinin uygun olduğuna dair cevabi yazıyı işletmeye iletir. İşletme bu onaylara istinaden ithalat işlemlerini yapar; aynı zamanda tescil rezervi başvurusunu yapılır.
Hava aracının gümrüğe gelmesini takiben de “Gümrük Giriş Beyannamesi” ve “Kati İthal belgesi” Gümrük Müdürlüğü tarafından işletmeye iletilir.
Tescil rezervi safhası:
Hava aracının ithali ile ilgili olarak SHGM onayından sonra SHGM’ ye “Tescil Rezervi Başvurusu” yapılır. Talep edilecek olan tescil işaretinin tespiti ve uygunluğu için SHGM Tescil-Sicil Müdürlüğü ile koordine kurularak uygun tescil işareti tercihi ve seçimi yapılır. Tescil İşareti, hava araçlarına verilen TC ile başlayıp tire işaretinden sonra üç harf ile devam eden işarettir. Tescil işaretinin baş harfi hava araçlarının sınıflandırılması göz önünde bulundurularak talep edilmelidir.
Türk Sivil Hava Aracı Tesciline kayıtlı herhangi bir hava aracını filosuna dahil etmeyi düşünen işleticilerin çağrı kodu istemi ve bu isteme bağlı olarak SHGM’ ye yazılı başvuruları halinde çağrı kodunu istenen tarih itibariyle rezerv edilmesi, Aşağıda belirtilen tescil işaretleri;
TC- ile başlayıp:
“B” harfi ile devam edenler balonları,
“H” harfi ile devam edenler helikopterleri,
“P” harfi ile devam edenler planörleri,
“U” harfi ile devam edenler motorlu, motorsuz çok hafif hava araçlarını kapsamaktadır.
Tescil rezervi talep yazısında hava aracının ithal edilme maksadı, hava aracının imalatçısına ait bilgilere yer verilir.
İthali düşünülen hava aracına ait Satış Sözleşmesinin teknik uygunluk başvurusundan önce SHGM’ ye gönderilmesi gereklidir.
İthal / Teknik Uygunluk Başvurusu Safhası:
Hava aracının SHGM’ ye İthal / Teknik Uygunluk başvurusu yapılır. Yazının ekinde ise, hava aracı tipi, motor tipi, motor gücü, motor/pervane/gövde seri numaraları ve bunların üretim tarihleri gibi teknik bilgileri ibraz etmek üzere “Tescil Müracaat Formu” yer almalıdır.
Bu süreçte hava aracının gümrük ve sigorta işlemleri tamamlanır. Sigorta evrakları Ferry Uçuş, Tescil ve UE Sertifikası taleplerinde gerekli olacağı için işlemlerinin ayrı bir kanaldan aynı anda tamamlanması önemlidir. Satın alınan her hava aracına 3ncü Şahıs Mali Mesuliyet, Gövde ve Yolcu Sorumluluk Sigortaları öncelikli olarak yaptırılır. Sigorta poliçelerinde, “eğitim, test ve ferry uçuşların sigorta kapsamında olduğu” ifadesi yer alması önemlidir.
Geçici Tescil Başvurusu Safhası:
Geçici Tescil, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 55.maddesinde açıklanan tescil işlemidir.
Hava aracının gümrükten çekilerek işletmenin meydanlarından herhangi birine intikal edebilmesi için; ithal /teknik uygunluğu ile aynı zamanda geçici tescil ve geçici uçuşa elverişlilik başvuruları da SHGM nezdinde yapılır.
Geçici Uçuşa Elverişlilik Başvurusu Safhası:
Geçici Uçuşa Elverişlilik başvuru yazısına gerekli evrak ve belgeler eklenerek ilgili kuruma gönderilir.
Mode-S ve ELT Kodu ve Gürültü Sertifikası Başvuruları
Mode-S ve ELT Kodu SHGM’den talep edilir. ELT, hava araçlarının kaza veya acil durumlara maruz kalmaları halinde, konumları hakkında pozisyon bilgisi sağlayan ve Arama Kurtarma hizmetlerinde kullanılan bir cihaz iken Mode-S, uçakların 24 bit genişliğinde bireysel seçici adresleme ile kodlanmasına dayanır.
SHGM tarafından tahsis edilen kodlar yazı ile işletmeye bildirilir. İşletme, hava aracı tipinde bakım yetkisi olan bir bakım merkezinde yetkili bir teknisyen marifetiyle, ELT Kodunun hava aracındaki cihaza yüklenmesini sağlar.
Hava aracının yetki, kabiliyet sınırları içerisinde olmak kaydıyla ve planlanan muhtemel görevleri itibarıyla Gürültü Sertifikası, MNPS ve RVSM yetkilerinin de SHGM’den talep edilmesi gerekebilir. Türk Uçak Siciline kaydı yapılmış veya yapılacak olan her bir hava aracının Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO) tarafından yayımlanan yönerge kapsamında bir gürültü sertifikasına sahip olması gerekmektedir. “RVSM” azaltılmış dikey ayırma minimumunu, “MNPS” ise minimum seyrüsefer performans spesifikasyonlarını ifade etmektedir.
MNPS/RVSM yetkisi için yazılacak talep yazısında, hava aracının MNPS/RVSM operasyonlarına uygun donanım ve teçhizata sahip olduğunu gösterir evraklar ile hava aracı pilotlarının bu tür operasyonlara yetki ve eğitimlerinin olduğunun özellikle ibraz edilmesi gereklidir. Ayrıca başvuru için gerekli belgeler arasında yer alan MEL ve bakım programının SHGM tarafından onaylı olması gerekecektir.
Dolayısıyla Gürültü Sertifikası için hemen başvuru yapılabiliyor iken; MNPS ve RVSM başvurularının, hava aracının işletme şartlarına dâhil edilmeden önce, manuellerin onaylanması safhasında eş zamanlı olarak yapılması uygun olacaktır. Kati tescil ve kati Uçuşa Elverişlilik Sertifika başvuruları değerlendirilirken bu husus SHGM tarafından aranacak ve eş zamanlı olarak yapılacak işletme şartları değişikliği başvurusunda dikkat edilecektir.
MNPS ve RVSM Sertifikası Başvuruları Safhası:
MNPS ve RVSM operasyon kabiliyeti hava aracına fabrikasyon olarak üretildiği esnada kazandırılmış ve sertifikasyonu yapılmış olmalıdır. Söz konusu operatif yetki ve kabiliyetler hava aracına yetkili bir tasarım kuruluşunda daha sonradan kazandırılmış ise; hava aracına, yetkili tasarım kuruluşu tarafından yapılan işlemlerin, eklenen teçhizatın, bakım çıkış formlarının ve yapılan test uçuşları gibi belgelerin başvuru yazısına ilave edilmesi gerekli olacaktır. Ayrıca yapılacak başvurularda, Teknik Müdürlük tarafından hazırlanmış olan hava aracına ait belgelerin SHGM tarafından onaylı olması hususu aranacaktır.
Özel Uçuş (Ferry) İzin Başvurusu Safhası:
Geçici Tescil ve Geçici UE başvurularına olumlu cevap alındığı takdirde, hava aracı gümrükten teslim alınarak işletmenin öngördüğü ve UE denetimlerinin yapılabileceği meydana intikal ettirilmek üzere SHGM’ ye başvuruda bulunularak Özel Uçuş İzni (Ferry) alınması gerekebilir.
Ferry Uçuş izni talep yazısında iznin talep edilme gerekçesi, uçuşun yapılacağı güzergâh ve tarihi belirtilmelidir.
Kati Tescil Sertifikası Başvuru Safhası:
Ferry Uçuş izni ile hava aracı işletmenin uygun göreceği meydana intikal ettikten sonra, Tescil ve Uçuşa Elverişlilik Sertifikası başvurusunda bulunulacaktır. Tescil ve UE Sertifikası başvurularında birer dosya şeklinde hazırlanarak başvuru yapılması uygun olacaktır.
Kati Uçuşa Elverişlilik Sertifika Başvurusu Safhası:
Kati Uçuşa Elverişlilik Sertifikasının tanzim edilebilmesi için başvurunun yapılmasını takiben, SHGM tarafından Uçuşa Elverişlilik denetimi yapılacaktır. Dolayısıyla UE Sertifikası başvuru yazısında, aynı zamanda UE denetiminin yapılmasını talep etmek gereklidir.
İşletme Şartları Değişiklik (AOC Değişikliği) Başvurusu Safhası:
Kati Tescil ve Kati Uçuşa elverişlilik başvuruları ile işletme şartları değişikliği için de başvuruda bulunulması gereklidir. Her üç başvuru da SHGM nezdinde aynı anda değerlendirilmekte ve ilgili SHGM birim/müdürlükleri tarafından koordine edilerek işlem yapılmaktadır.
Telsiz Ruhsatı Başvurusu:
Telsiz Ruhsatı başvurusu, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü Telsiz İşletme Müdürlüğüne yapılmaktadır. Başvurunun yapılması için hava aracının kati tescilinin yapılarak, işletme şartları içerisine dâhil edilmiş olması gerekmektedir.
Kaynak: https://web.shgm.gov.tr
Av. Merve ÖZDEMİR & Stj. Beyza BERKER
